UMTHETHO WABOMASIPALA WEMITHELO YEPAHLA
Imibuzo ebuzwa njalo nje kanye neempendulo
Kubayini kutlhogeka umThetho waboMasipala wemiThelo yePahla
Ukulawula amandla wabomasipala wokubeka imithelo epahleni (ngokuya kwesigaba 229 somThethosisekelo);
Ukupha ihlelo elifanako lokulawula ukubekwa kwamanani wemithelo epahleni enarheni yoke;
Ukukhupha ihlobo elithileko lepahla ekuthini ingathelelwa ngokuya kwamakareko wesitjhaba;
Ukurhelebha abomasipala bona bafezakalise irherho elisetjhatjhalazini begodu elilungileko lokukhupha abanye emahlelweni wokuthelela ipahla kanye nokuphungula amanani wokubhadela ngokwemithethomigomo yokubhadela amanani emikhiqizo yokubonisana emphakathini;
Ukurhelebha ekuvezeni iindlela ezilungileko nezilinganako zokulinganisa inani lepahla;
Ukurhelebha ekuhlomeni iminqopho elungileko nekambiso yokudlulisela phambili nangabe kunomraro manqophana nokulinganiswa kwenani lepahla;
Ukurhelebha ekwakheni abomasipala abajame kuhle kwezeemali kanye nezomnotho abakwazi ukuhlangabezana neendingo ezithathelwa phezulu mphakathi lowo.
Yini umthelo wepahla yabomasipala
Umthelo wepahla yabomasipala manani weSenthe elihlawuliswa emananini wemakethe wepahla enganyakaziko, ekuyinarha nemakhiwo, amalungelo wendlela, amalungelo enarheni engeyomunye kanye nokufakwa ngokomthetho kwenarha yomunye ngaphasi komunye umuntu.
Abomaspala banomlando omude wokufaka amanani womthelo wepahla ngokuya kwemiThetho yamaPhrovinsi yekadeni (okuyiKapa, Natali, Freyistata kanye neTransvali), khulukhulu eendaweni ebegade zingezabantu abamhlophe phambilini. Ngaphezu kwalokhu, umThethosisekelo weRiphabhligi yeSewula Afrika unikela abomasipala amandla wokulinganisa amanani wepahla eendaweni eziwela ngaphasi kwalabo masipala. Umthetho wabomasipala wemithelo yepahla ijamiselela irherho lekadeni lokulinganisa ipahla kanye namanani akhelwe phezu kwemithetho yamaphrovinsi yekadeni. Awunikeli abomasipala amandla wangaphambili wokulinganisa amanani wepahla; ilwela kwaphela ukulawula amandla wangaphambili anikelwe abomasipala mThethosisekelo.
Ngubani ofanele abhadele umthelo wepahla kamasipala
Boke abanikazi bepahla enganyakaziko bafanele babhadele imithelo yepahla. Ngesibangeso-ke, boke abanikazi bepahla, kubalwa abaraga ibhizinisi kanye nabahlala kiyo, bezelimo, urhulumende, njll. bayathinteka nabo nakuhlathululwa ipahla. Amalungelo wobunikazi benarha afana nemvumo yokuhlala (i-PTO) etholakala ngokujayelekileko eendaweni zokulima ngokuhlanganyela, abalwa ehlathululweni yepahla. Abomasipala bafanele bona baqiniseke bona abanikazi bamayunithi emahlelweni wobunikazi weengatjana, bayatloliswa kibo ngombana angeze basahlawuliswa babodwana.
Abekwa njani amanani wemithelo yepahla yabomasipala
Iindlela yokuthola amanani womthelo abhadelwako epahleni yabomasipala atholakala ngokubuyelela inani lemakethe lepahla enganyakaziko (isibonelo, inarha kanye nemakhiwo) ngeSenthe eRandini ngalinye umkhandlu kamasipala olitholileko. Isibonelo:
Nangabe inani lemakethe lepahla enganyakaziko (inarha nemakhiwo) kuyi- R50 000, bese
Imali efanele ukubhadelwa yepahla = R50 000 x 0. 015 = R750 enyakeni woke, okuhlathulula bona inyanga nenyanga umnikazi wepahla uzakubhadela R62. 5 (lokhu kutholakala ngokuhlukanisa ama- R750 ngo- 12 njengombana unyaka uneenyanga ezili- 12) kumasipala.
Nangabe ipahla enganyakaziko okukhulunywa ngayo isetjenziswa njengendawo yokuhlala (ikhaya) nanyana nangabe isetjenziselwa izinto ezinengi, ngetjhejo lokobana ingcenye yinye nanyana ezingaphezulu kuhlalwa kiyo-
Inani leSenthe eRandini lizakusetjenzwa ngemva kokukhupha i- R15 000 yamathomo yenani lemakethe lendawo leyo yokuhlala (lokhu sifuneko somthetho ngokuya komThetho wemiThelo yaboMasipala), okutjho bona i-R0. 015 izakusetjenzwa ku- R35 000 kunobana isetjenzwe ku- R50 000 (okutjho bona, kukhutjhwa R15 000 ku-R50 000.).
Amanani azakubhadelwa mnikazi wendlu azakuba = R35 000 x 0. 015 = R525 enyakeni woke, okutjho bona inyanga nenyanga umnikazi wepahla uzakubhadela R43. 75 kumasipala.
Inani leSenthe eRandini ngalinye libekwa mkhandlu kamasipala ngetjhejo lemibono yomphakathi emthethwenimgomo ohlongozwako womkhandlu kamasipala kanye nebhajethi eya ngekambiso yokubandakanyeka komphakathi ngokweSahluko 4 somThetho wamaRherho waboMasipala kanye nomThetho wokuPhathwa kweeMali zaboMasipala.
Zitholakala njani iinlinganiso zamanani wemakethe yepahla
Iinlinganiso zamanani wemakethe yepahla yinani ipahla ezakufanele bona iyitholile nangabe ithengiswe ngelanga lokulinganisa ipahla emakethe evulekile mnikazi wayo ozithandelako kilowo ozithandela ukuyithenga. Abalinganisi bepahla ababosiyazi, abazijameleko ngokuya kwesigaba 39 somThetho wemiThelo yePahla yabomasiPala, kufanele bona kube babantu abatloliswe "njengabalinganisi ababosiyazi nanyana abalinganisi abasebenzisana neenhlangano zabosiyazi ngokuya komThetho wabaLinganisi bePahla ka- 2000 (umThetho wenomboro yama- 47 ka- 2000)" owaziko ukulinganisa ipahla engakathengiswa ngokuya komthethomgomo "wokuthengisa ngokuzithandela emuntwini ozithandelako naye ukuthenga". Boke abomasipala enarheni le bafanele bona bakhambisane nesigaba 39 somThetho wePahla yaboMasipala ekuqatjheni nanyana ekukontrageni abalinganisi bona balinganisele abomasipala ngomnqopho wokubeka imithelo.
Ekutholeni inani lemakethe lepahla enganyakaziko kunezinto ezingafanele zitjhejwe ngomnqopho wokulinganisa ipahla. Lokhu kubala hlangana nokhunye:
Inani lesivuno nanyana imithi yeengodo ezisakhulako epahleni leyo ezingakavunwa ngesikhathi sokulinganisa ipahla leyo;
Inani lomakhiwo omunye nomunye nanyana ipahla enganyakaziko eyakhiwe epahleni leyo, okungiyo eqalwe khulu ngabaphathi bemayini nanyana bamalungelo wemayini, okuhlathululwe emThethweni wamaMinerali ;
Okunye nokhunye ukuqatjhiswa kwepahla okungakatloliswa.
Ingabe umthetho wabomasipala wemithelo yepahla ufuna bona inarha kanye nemakhiwo ilinganiswe begodu ibhadeliswe
Iye, umThetho ubeka bona inarha kanye nemakhiwo ifanele bona ilinganiswe ngokuhlanganyela ngomnqopho wokubeka ihlelo leSenthi eRandini ngalinye kikho. Ikambiso yabanye abomasipala yokulinganisa kanye nokubeka amanani enarheni kuphela nanyana ukulinganisa inarha kanye nemakhiwo ngokuhlukana (ngokuya kwemiThetho yamaPhrovinsi yekadeni) ngomnqopho wokubeka amasenthi ahlukeneko erandini ngalinye angeze kusasebenza ngokuya komThetho. Lokhu kuqakathekile ukuqinisekisa ukuphathwa ngokulingana kwabanikazi bepahla.
Ingabe umThetho waboMasipala wemiThelo yePahla uzakuthinta njani abanikazi bepahla
Into eqakathekileko etjhejwako bona abanikazi bepahla bazakubhadela malini, linani leRanda umkhandlu kaMasipala ozalibeka emazingeni woke wobunikazi bepahla.
LomThetho awutjhugululi inani loke leendingo zemali ezifunwa bomasipala, begodu awubeki inani leSenthi eRandini. Umasipala ngamunye uzakuragela phambili ukubeka begodu abuthelele imithelo yepahla emananini alungele ukuhlangabezana neendingo zakhe, ngetjhejo lomphumela ongenzeka wamanani womthelo ehlelweni lokuthuthukisa zomnotho endaweni, ababhadela imithelo le kanye nekghono labo lokubhadela.
Umasipala ngamunye uzakufanele bona ahlele kuhle ukutjhuguluka kusukwa ehlelweni lekambiso langaphambili lokubeka amanani ukuya erherhweni lagadesi elilandela lomThetho. Nakwenzeka bona koke kulingana, abomasipala abangabhadelisi ngokwenani elihlangeneko lemakethe yenarha kanye nemakhiwo, bafanele bona bacabangisise ngokuphungula ngokubonakalako inani leSenthi eRandini ukuqinisekisa bona akunakulahlekelwa okukhulu ebabhadalini kanye nekorweni yezomnotho okuvelako, ngetjhejo lokobana ngokuya komThetho, abomasipala bazabe bangenisa imali evela ebantwini abanengana kunangaphambili. Godu, kibo boke abomasipala, nakufakwa ihlelo elitjha lokulinganisa, isikhathi esinye nesinye, inani leSenthi eRandini lifanele bona libuyekezwe, begodu nakutlhogekako liphungulwe ngokubonakalako ukukhandela ukobana ababhadalako bangabetheki khulu.
Isibonelo, nangabe umasipala ubangenisa inani lemali ema- R1 650 295 epahleni yokuhlala/ yebhizinisi ngokuya kwenani elibekelwe inarha, lapho inani leemali zakhona belingu- R56 204 500 (inani lemali yemakethe yayo yoke ipahla ngayinye yokuhlala/ yebhizinisi), kanye nehlelo elitjha lokubhadela, okuyinarha nemakhiwo, libiza i- R273 204 500 ngokwenani lemakethe, umasipala uzakufanele bona aphungule inani leSenthi erandini, ukusuka ku- R0. 029 ukuya ku- R0. 006.
Ingabe umthetho wabomasipala wemithelo yepahla umumethe iindlela zokulawula ukuvikeleka kwabanikazi bepahla
Iye. UmThetho umumethe iindlela zokulawula ukuvikeleka kwabanikazi bepahla. UNgqongqotjhe wezamaPhrovinsi kanye nemiBuso yeeNdawo, ngokuvumelana noNgqongqotjhe weeMali, bangaphungula inani leSenthi eRandini elibekwa bomasipala, nangabe kunobufakazi obutjhisako bokobana inaneli leSenthi eRandini epahleni ethileko lingaba nemiphumela emimbi emithethwenimigomo yezomnotho yesitjhaba, imisebenzi yezomnotho kibomasipala boke nanyana itjhitjhingo lesitjhaba lepahla, imisebenzi, ukusebenza nanyana zemisebenzi. Nanyana ngiyiphi ikoro yezomnotho, ngemva kokuthintana nomasipala lowo othintekako nanyana abomasipala abathintekako, kanye norhulumende wendawo, ngokusebenzisa iinkhungo ezihlelekileko, angabawa uNgqongqotjhe wezamaPhrovinsi nezeenDawo bona ahlunge ubufakazi obumanqophana nenani leSenthi elithileko eRandini kwenye nenye ikoro ethileko yepahla, nanyana inani lenye nenye ikoro yepahla engaphezu kwenani leSenthi eRandini, ngokobujamo nangemibono ehlakaniphileko liba nemiphumela emimbi kwenye nenye into ebalwe ngaphezulu.
UmThetho ubuye uveze bona uNgqongqotjhe wezamaPhrovinsi nezeenDawo, ngokuvumelana noNgqongqotjhe wezeeMali, bangakhuphula iphesenthi balibeke kweliphezulu, ngalo amanani wepahla nanyana amanani epahleni ethileko angakhutjhulwa.
UmThetho unikela uSomkhandlu wezaboRhulumende beenDawo ephrovinsini bona alawule bona abomasipala ephrovinsini bakhambisana neenjamiso zomThetho, kubalwa hlangana nokhunye iinqunto zezinto ezibalwe ngehla.
Iimali ezingeniswa ngemithelo yepahla zisetjenziselwani
Abomasipala batlhoga umthombo othembekileko wokungenisa imali khona kuzakuphakelwa imisebenzi yokuleya kanye nokwenziwa kwemisebenzi yayo efaneleko. Iimali ezingeniswa yipahla angenye yeendlela eziqakathekileko zeemali mazombe yabomasipala, khulukhulu eendaweni esele zithuthukileko. Iimali ezingeniswa manani wepahla zisetjenziselwa ukurhelebha ukubhadalela imisebenzi esiza umphakathi woke kungasikho umuntu nanyana umkhaya ngamunye. Lokhu kubala ukufaka kanye nokutlhogomela iintarada, iindlela, iindledlana zokukhamba, umkhanyo, iinsetjenziswa zokukhambisa amanzi asilapheleko; imakhiwo kanye namaklinigi wokusebenzela, iimphaga, iindawo zokuzithabisa kanye namazindla. Iimali zamanani wepahla zibuye zisetjenziselwe ukusiza umasipala ukukhambisa ihlelo lokuphatha, njengamakhompyutha kanye nekokutlola, iindleko zokubusa ezifana nemihlangano yomkhandlu kanye newomphakathi, ekhuthaza ukuzibandakanya komphakathi ezintweni zeHlelo lezeTuthuko eliHlangeneko (i-IDP) kanye namabhajethi wabomasipala.
Amanani wemithelo yepahla abekwa, abuthelelwe begodu asetjenziswe endaweni leyo. Aborhulumende besitjhaba kanye nebamaphrovinsi abanamandla wokubeka lamanani, begodu abatholi litho kilemali engeniswako. Imali evela emthelweni wamanani wepahla isetjenziswa kumasipala lowo, lapho izakhamizi kanye nabavowudi banelizwi ekuthatheni iinqunto zokobana imali isetjenziswa njani ngokwehlelo le- IDP kanye neenkambiso zebhajethi, abomasipala bamema imiphakathi kiyo bona iveze imibono yayo ngaphambi kobana umkhandlu kamasipala wamukela ibhajethi.
Ingabe umThetho wabomasipala wemiThelo yePahla unikela bona kube khona abakhutjhwako ekubhadeleni
Isigaba 229 somThethosisekelo sinikela ngokulawulwa komthetho wesitjhaba ozakulawula amandla wabomasipala wokubeka amanani wemithelo. Ngokuya komThetho, kukhona amajamo ahlukileko lapho lomThetho ungasebenziko khona. Lokhu kufaka phakathi lokhu okulandelako:
Imali ema- R15 000 yezinga lemakethe lepahla yokuhlala;
Ipahla etholakele ngehlelo lokutjhugululwa kobunikazi benarha, eminyakeni eli- 10, ngaphandle kobana ipahla leyo ayitjhugululi ubunikazi;
Ama- 30% wamathomo wenani lemakethe yemisebenzi yemithangalasisekelo elawulwa mphakathi njengombana ibalwe kilomThetho;
Ilungelo lokwemba amaminerali;
Ipahla etloliswe egameni begodu esetjenziswa khulu ngomnqopho wokulotjha mphakathi wezekolo, kubalwa hlangana nendawo yangokomthetho yokuhlalisa iinkhulu zalowo mphakathi ezirhelebha eenkonzweni zaleyo ndawo yokulotjha;
Iingcenye zeendawo ezikhethekileko yezamabulungelo wezemvelo, amaphaga wesitjhaba, iindawo zokubulunga imvelo nanyana iindawo zokubulunga iintjalo eziseendaweni ezikhambisana nomthetho ofaneleko, ngaphandle kweendawo lezo ezingenisa imali;
Esinye nesinye isihlengele lapho urhulumende amnikazi waso.
Ingabe umThetho wabomasipala wemiThelo yePahla wenza iinjamiso zabomasipala ukuba abathileko bangabhadali, baphiwe imbuyiselo nanyana baphulelwe iimali
Ngokuya komThetho abomasipala bangakhupha abantu abathileko bona bangabhadali, baphiwe imbuyiselo begodu baphulelwe iimali abangazibhadala, ngokuya komthethomgomo wamajamo wendawo. Iindleko zemali lezo, ukukhutjhwa ekutheni ungabhadala, ekuphiweni imbuyiselo nanyana ekuphulelweni, ezihlelwe ngokuya kwendawo zifanele bona zitjhejwe mkhandlu kamasipala manqophana neenzuzo zomphakathi ekuphungulweni kweemalezo. Nangabe kukhutjhwa abantu abathileko ekubhadeleni, ekuphiweni iimbuyiselo kanye nekuphunguleni iimali kubanikazi bepahla ethileko, iinqhemezo zifanele bona zifake laba abalandelako:
Abanikazi abatlhaga khulu;
Abanikazi abaphila ngomndende nanyana imirholo karhulumende ekuziphiliseni;
Abanikazi abanganamali abazingenisela yona kwesikhatjhana;
Abanikazi bepahla abahlala endaweni enomraro-
eyehlakelwe yihlekelele ehlathululwa mThetho wokuPhathwa kweenHlekelele ; nanyana amanye namanye amajamo angasimahle wezokuhlalisana nanyana zomnotho;
Abanikazi bepahla yokuhlala enezinga lemakethe elingaphasi kwenani elibekwe ngumasipala; nanyana
Abanikazi bepahla yokulima ababalimi kwamambala.
Ipahla etja efanele ukubhadeliswa ithathwa njani ngokuya komThetho waboMasipala wemiThelo yePahla
UmThetho utlhoga bona inani lepahla etjha efanele ukuthelelwa lifakwe kancani kancani esikhathini esingaba minyaka emithathu.
Ipahla etjha ethelelwako ihlathululwa kilomThetho "njengepahla enye nenye ebhadeliswako egade ingathelelwa ngaphambi kokuphela konyaka weemali ezandulela ilanga lomThetho othome ngalo ukusebenza, ngaphandle kwepahla egade itjhiywe ngephoso erhelweni lokulinganisa ipahla, ngesibangeso-ke, beyingakhenge ibalwe ngaphambi kwelangelo."
Uzakuthoma nini ukusebenza umThetho waboMasipala wemiThelo yePahla
Ngokuya kwemithetjhwana yokuwelisa manqophana nokufezakaliswa kwalomThetho omanqophana nokuhlanganiswa kokulinganiswa kanye nokubekwa kwamanani wemithelo ngokuya komThetho wePhrovinsi wekadeni kanye nalomThetho, lomThetho uzakuba nemiphumela emabhajethini wabomasipala athoma ukusebenza ngomhlaka 1 Julayi 2006.
Ngokuya kwamahlelo wokuwelisela ngokufezakaliswa komThetho, iinjamiso ezinye zalomThetho zizakusebenza msinyazana kibo boke abomasipala ngaphandle kwetjhejo lokobana amahlelo wabo akhelwe phezu kwewokulinganisa wemithetho yangaphambili yabomasipala nanyana lomThetho omutjha, nanyana iinjamiso zalomThetho zizakuthoma ukusebenza kilabo masipala amahlelo wabo wokulinganisa kanye nokubeka amanani wemithelo akhelwe kilomThetho omutjha.
Bafanele benzeni abomasipala ukufezakalisa lomThetho waboMasipala wemiThelo yePahla
Abomasipala balindeleke bona:
baveze imithethomikambiso yokubeka amanani baqinise amahlelo wangaphakathi wokuhlola ipahla bahlele irhelo mazombe lokuhlolwa kwepahla bathintane nomphakathi ekutlameni kwemithethokambiso yabo bamukele imithethomigomo yamanani wemithelo wepahla bamukele imithetho yabomasipala ezakufezakalisa ekwamukelweni kwemithethomigomo yamanani wemithelo wepahla bafake kuGazedi amarhelo wokulinganiswa kwepahla khona nomphaakathi ungakwazi ukubeka ilihlo, kuvele godu nekambiso yokuveza imibono ehlukileko veza emphakathini ihlelo lokunghonghoyila nanyana ukudlulisela isililo phambili manqophana nesiqunto sokungakhambisani nokuveziweko
Bafanele bona benzeni ababhadali bomthelo wepahla ukuzibandakanya ngokuzeleko ekufezakalisweni komThetho waboMasipala wemiThelo yePahla
Isahluko 4 somThetho wamaRherho waboMasipala sifuna bona kube nesiko lokubandakanyeka komphakathi eendabeni zabomasipala abazakuthuthukiswa.
Ababhadali bomthelo banomthwalo wokuthintana nabomasipala babo ngesikhathi abomasipala babamema bona baveze imibono yabo ngemithethomigomo yemithelo ehlongozwako kanye namabhajethi. Imithethomigomo yemithelo imanqophana nezinto ezifana nenani leSenthi eRandini umkhandlu kamasipala okuhlongoza ukukubeka, amahlelo wokurhelebha ababhadali bomthelo afana nokungabhadeliswa, ukubuyiselwa imali ethileko kanye nokuphungulelwa umthelo ebanikazini abawela ngaphasi kwezinga elithileko lepahla, isibonelo:
Abanikazi abatlhaga khulu;
Abanikazi abaphila ngomndende nanyana imirholo karhulumende ekuziphiliseni;
Abanikazi abanganamali abazingenisela yona kwesikhatjhana;
Abanikazi bepahla abahlala endaweni enomraro-
eyehlakelwe yihlekelele ehlathululwa mThetho wokuPhathwa kweenHlekelele ; nanyana amanye namanye amajamo angasimahle wezokuhlalisana nanyana zomnotho;
ababhadali bomthelo bafanele bona bakhambisane neembawo zabomasipala esikhathini esibekiweko sokobana abomasipala bamemezele manqophana namarhelo wokuhlolwa nokulinganiswa kwepahla nakutlhogeka, bafake iimphikiso manqophana namanani wemakethe yepahla yabantu abathileko.
Ukuveza iinlilo ngemva kobana imikhandlu yabomasipala sele iphakamisile imithethomigomo yemithelo yabomasipala kanye namabhajethi ngombana ngemva kokuphela kwesikhathi sokufaka iinlilo, iinlilo zabo angeze zisaba nemiphumela ebonakalako. Imiphakathi ifanele bona izibandakanye ngokwakhako nabomasipala ezintweni ezimanqophana nokulinganisa kanye nokubekwa kwemithelo.
Ungalitholaphi ilwazi ngomThetho waboMasipala ngemiThelo yePahla
